Kilka minut raz w miesiącu wystarczy, by dobrze poznać własne ciało i szybciej zauważyć, że coś się zmieniło. Samobadanie piersi nie zastępuje badań wykonywanych przez lekarza, ale jest ważnym elementem profilaktyki – to często sama kobieta jako pierwsza wyczuwa guzek lub dostrzega zmianę w wyglądzie piersi. Poniżej znajdziesz prostą instrukcję, listę objawów, które powinny skłonić do wizyty, oraz informacje o tym, jakie badania uzupełniają samokontrolę.
Dlaczego warto wykonywać samobadanie piersi?
Spis treści:
Rak piersi jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u kobiet. Wczesne wykrycie zwiększa szanse na skuteczne leczenie, dlatego profilaktyka raka piersi opiera się na czujności i regularnych badaniach. Regularne samobadanie pozwala nauczyć się, jak wyglądają i jakie w dotyku są Twoje piersi na co dzień – dzięki temu łatwiej wychwycić nieprawidłowość.
Warto pamiętać, że większość zmian w piersiach ma charakter łagodny. Torbiel czy włókniak to częste znaleziska, które nie są nowotworem złośliwym. O tym, z czym mamy do czynienia, może jednak rozstrzygnąć wyłącznie lekarz na podstawie badań.
Kiedy i jak często badać piersi?
Samobadanie najlepiej wykonywać raz w miesiącu. Kobiety miesiączkujące powinny wybrać stały moment cyklu – kilka dni po miesiączce, gdy piersi nie są obrzmiałe ani tkliwe. Kobiety po menopauzie, w ciąży lub niemiesiączkujące z innych powodów mogą badać się w wybranym, zawsze tym samym dniu miesiąca. Nawyk warto wprowadzić już w młodym wieku i utrzymać przez całe życie.
Jak badać piersi? Instrukcja krok po kroku
Badanie składa się z dwóch części: oglądania i badania dotykiem (palpacyjnego).
Krok 1. Oglądanie przed lustrem
Stań przed lustrem z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała i dokładnie obejrzyj piersi. Następnie unieś ręce nad głowę, a potem oprzyj dłonie na biodrach i lekko napnij mięśnie. W każdej pozycji sprawdź, czy nie zmienił się kształt lub wielkość piersi, czy skóra nie jest zaczerwieniona, pomarszczona lub wciągnięta i czy brodawki wyglądają tak jak zwykle.
Krok 2. Badanie dotykiem na stojąco
Unieś lewą rękę nad głowę. Trzema środkowymi palcami prawej dłoni, złączonymi i ułożonymi płasko, zbadaj lewą pierś. Wykonuj niewielkie, koliste ruchy, przesuwając się od zewnątrz do brodawki albo pasami z góry na dół – ważne, by nie pominąć żadnego fragmentu. Stosuj najpierw lekki, potem mocniejszy nacisk. Zbadaj też dół pachowy i okolicę nad obojczykiem. Delikatnie ściśnij brodawkę i zobacz, czy nie pojawia się wyciek. To samo powtórz po drugiej stronie, palcami lewej dłoni.
Krok 3. Badanie na leżąco
Połóż się na plecach, pod bark po stronie badanej piersi podłóż małą poduszkę, a rękę włóż pod głowę. W tej pozycji tkanka rozkłada się równomiernie i łatwiej ją ocenić. Powtórz badanie palpacyjne piersi tak samo jak na stojąco. Wygodnie jest też badać się pod prysznicem, gdy namydlona dłoń łatwiej przesuwa się po skórze.
Jakie zmiany powinny zaniepokoić?
Do lekarza warto zgłosić się, gdy zauważysz:
- guzek, zgrubienie lub stwardnienie w piersi albo pod pachą,
- zmianę kształtu lub wielkości jednej piersi,
- wciągnięcie skóry lub brodawki, którego wcześniej nie było,
- zaczerwienienie, pogrubienie skóry lub objaw „skórki pomarańczy”,
- wyciek z brodawki, zwłaszcza krwisty,
- owrzodzenie lub łuszczenie się brodawki,
- utrzymujący się ból w jednym miejscu.
Niepokojące zmiany nie muszą oznaczać choroby nowotworowej, ale zawsze wymagają sprawdzenia. Nie czekaj, aż „samo przejdzie”, i nie próbuj stawiać diagnozy na własną rękę.
Do jakiego lekarza się zgłosić?
Pierwszym krokiem może być wizyta u ginekologa lub lekarza rodzinnego, a w razie potrzeby u chirurga onkologicznego lub onkologa. Lekarz zbada piersi i zdecyduje o dalszej diagnostyce: USG piersi, mammografii, a czasem biopsji. O tym, do którego lekarza zgłosić się po wyczuciu guzka i jakie badania wykonać przed wizytą, informują specjaliści Centrum Medycznego Tartaczna 2, przy którym działa poradnia chorób piersi w Gdańsku.
Samobadanie to nie wszystko – USG i mammografia
Samokontrola nie wykrywa bardzo małych zmian, dlatego uzupełniają ją badania obrazowe. USG piersi częściej zaleca się młodszym kobietom, u których tkanka gruczołowa jest gęsta. Mammografia jest podstawowym badaniem przesiewowym u kobiet w średnim i starszym wieku. Na pytanie, od jakiego wieku i jak często ją wykonywać, najlepiej odpowie lekarz, a aktualne zasady bezpłatnego programu profilaktycznego można sprawdzić w serwisie pacjent.gov.pl.
Kobiety z grupy podwyższonego ryzyka – na przykład z zachorowaniami na raka piersi lub jajnika w rodzinie albo z potwierdzoną mutacją w genach BRCA – powinny ustalić z lekarzem indywidualny plan badań profilaktycznych.
Postaw na siebie
Regularne samobadanie piersi pomaga poznać własne ciało i szybciej zareagować na zmianę. Wykonuj je raz w miesiącu, obejrzyj i zbadaj obie piersi oraz doły pachowe, a każdą nieprawidłowość skonsultuj z lekarzem. Pamiętaj też o badaniach obrazowych dobranych do wieku. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
